베트남 내 한국어 전공자를 위한 한국 문화 교수요목 설계 연구

다국어 초록 (Multilingual Abstract)

This study aims on multidirectional and in-depth Korean culture education to Korean language majoring Vietnamese university students with systematic learning of diverse Korean culture based on learner needs.

The number of Korean study courses at universities is highly increasing to satisfy the rapidly growing number of people overseas who want to learn Korean and Korean culture due to the Korean economic growth and ‘Hallyu’ - Korean wave. The preparation for an appropriate measure to Korean education is therefore essential, especially in Vietnam, where the craze for Korean language has spread rapidly in a short time and will continue to be a place for a widespread Korean education due to the relationship between the two countries.

If Korean language can play a fundamental role as a communicative language in Vietnam, the field of Korean Studies can serve as a tool to understand Korea and Koreans through the comparison of Korean and Vietnamese cultures.
By acquiring Korean language proficiency through Korean language courses, it is possible to understand the realities of Korea and the Korean identity through the field of Korean Studies. Cultural education in the field of Korean Studies should head beyond language study into a comprehensive knowledge of Korean traditional culture, modern culture, politics, economy and history.

However, the interest and efforts towards this is insufficient with respect to the Korean culture education in Vietnam whereas there is lack of textbooks corresponding to the syllabus and constraint to culture education within the schemes of overseas Korean language education. Furthermore, there is shortage of professional teachers in the field and it is difficult to expect a systematic achievement of Korean language and culture education by local teachers due to various practical problems. And the educational objectives and contents are decided based on the discretion of the instructor in charge. Therefore, there is a need to design an outline program of instruction or major course about the education needed to foster high quality professional manpower overseas.

Although the field of Korean Studies defined in this writing is “Korean Studies as Area Studies” and “Korean culture studies as Area Studies”, the scope of Korean culture education should be set within the scope of Korean education for advanced level in Vietnam since the course is given to Korean major students differently from the major course.

Chapter one discusses the purpose and importance of this study with respect to standardization of Korean culture education and it also elaborates about the differences in the target group and the approach method of domestic and overseas culture education along with introduction of the research methodology used in the study.

In chapter two, the relationship between language and culture, theoretical background of combined language and culture education as well as purpose and category of syllabus design for overseas institutions culture education.

Chapter three examines about improvement aspects for the positive development of proper Korean education within Vietnam using a survey on the current status and reality of Korean Studies in Vietnam. Besides, the utilization of Korean language textbook of Vietnamese universities is illustrated. It also examines how much importance has been given to cultural education in universities throughout the country using the courses given and discusses about the current situation of the overall culture education by identifying courses related to comprehensive culture within the field of Korean Studies.

Chapter four deals with the level of satisfaction towards Korean culture class, which culture courses are wished by learners, comparative opinions about the difficulties of culture classes in Vietnam universities through a survey focused on Korean major students and instructors. Priority given culture subjects are categorized into high, medium and small division levels based on the items indicated by <General Standard Model for International Korean Education> and comprising the opinions of learners and instructors for a systematic and smooth culture class.

In chapter five, the reality of Korean culture class in the field of Korean Studies has been examined if the class is being conducted using cramming method which could result in the decline of the Korean ability of the learners. Through this a syllabus consisting of combined language and culture studies by considering local situation has been designed in order that Korean language and Korean Studies programs could be run together.

Focusing on the above points, this study also includes an outline for a 16-week course with the order of importance based on the Korean Studies syllabus contents shown through a survey. Culture education that needs language emphasis are indicated by language-based culture education, and syllabus contents that need emphasis of culture are designed using culture-based combined language education type through participatory observation, observation, interview, culture capsule, lecture class and other Ethnography of Speaking.

The future ties between Vietnam and Korea will have more expectations and the advance in the field of Korean Studies will be poignant as a result of the third generation through marriage migration and general economic cooperation through diplomatic relationship of the two countries. Particularly a general understanding of Korean culture will help Korean-majors who are preparing for a job or academic career to possess self confidence and continue in an optimistic direction.

The field of Korean Studies education is an important course of study that roots deeply Korean language education and it is a field of study that helps to understand the true aspects of Korea and Korean identity. Despite this fact, it is a regret that much attention is not given to it. Overseas Korean Studies is different from that of the domestic due to the reason that it is aimed for Korean-major learners, there is a need for a more concentrated educational system.

A Korean culture class syllabus that is designed to show the general aspects of Korea and the needs of learners will help to conduct a systematic learner-centered culture class that is common to all universities in Vietnam. It is also expected that the designed syllabus will contribute to the standardization of Korean culture education in Vietnam.

다국어 초록 (Multilingual Abstract)

Với đối tượng nghiên cứu chính là những sinh viên đang theo học chuyên ngành tiếng Hàn tại các trường Đại học ở Việt Nam, luận án này nhằm mục đích giúp người học có thể tiếp cận với giáo dục văn hóa Hàn Quốc, áp dụng những phương án giáo dục đa dạng mang tính chiều sâu dựa trên nhu cầu của người học về các hạng mục văn hóa vào việc giảng dạy văn hóa Hàn Quốc, từ đó giúp người học có thể học tập một cách có hệ thống về đa dạng văn hóa Hàn Quốc.
Cùng với sự phát triển về kinh tế và sự bùng nổ của làn sóng Hàn Quốc ngày nay, ở nước ngoài ngày càng có nhiều người muốn biết và học tiếng Hàn cũng như văn hóa Hàn Quốc, và để đáp ứng với nhu cầu này mà rất nhiều trường Đại học ở nước ngoài đã hình thành theo cấp số nhân các chuyên ngành về tiếng Hàn và Hàn Quốc học. Đặc biệt, đối với trường hợp của Việt Nam, làn sóng về tiếng Hàn đã lan tỏa rất nhanh trong một thời gian ngắn, thêm vào đó nếu xét về mối quan hệ tương lai giữa Hàn Quốc và Việt Nam thì đây sẽ là những yếu tố nội tại giúp cho sự mở rộng và phát triển không ngừng của giáo dục tiếng Hàn tại Việt Nam, vì vậy cần thiết phải chuẩn bị những chính sách giáo dục cho sự phát triển đúng đắn của giáo dục tiếng Hàn và Hàn Quốc học tại nơi đây.
Có thể nói rằng nếu như ở Việt Nam, giáo dục tiếng Hàn đóng vai trò là bước đệm cơ bản cho việc tiếp thu ngôn ngữ, thì Hàn Quốc học lại đóng vai trò như là một bước tiếp cận tri thức giúp người học có thể hiểu hơn về con người và đất nước Hàn Quốc, để có thể so sánh được văn hóa Hàn Quốc với văn hóa bản địa của mình. Như vậy, thông qua giáo dục tiếng Hàn là để có thể tiếp thu, nâng cao hơn được năng lực tiếng Hàn cơ bản, còn thông qua giáo dục Hàn Quốc học là để có thể hiểu hơn được về Hàn Quốc, biết được về bản sắc con người và cuộc sống ở Hàn Quốc. Do đó, giáo dục văn hóa như nghiên cứu về Hàn Quốc học là phải giáo dục theo hướng văn hóa phải vượt qua được việc chỉ đào tạo ngôn ngữ, mà nó phải bắt đầu từ việc giáo dục những tri thức mang tính chất toàn diện từ văn hóa truyền thống, rồi tiếp đến là lịch sử, kinh tế, chính trị, văn hóa hiện đại …
Tuy nhiên, trên thực tế, cho đến nay giáo dục văn hóa Hàn Quốc ở Việt Nam vẫn còn thiếu rất nhiều sự quan tâm và nổ lực cũng như tình trạng thiếu giáo trình cho quá trình đào tạo này, cộng vào đó là rất nhiều giới hạn xung quanh việc hình thành các phương án đào tạo để người học có thể học tập văn hóa trong giáo dục tiếng Hàn ở nước ngoài. Hơn nữa, tình trạng thiếu giảng viên được đào tạo theo đúng chuyên ngành, các giảng viên địa phương với không ít nhiều lý do thực tế khác nhau xung quanh vấn đề đào tạo, do đó chúng ta không thể xem rằng đã hình thành một cách có hệ thống việc đào tạo văn hóa Hàn Quốc và tiếng Hàn được; chưa nói cộng thêm với việc nội dung và mục đích đào tạo của môn học lại được quyết định dựa theo trình độ của chính người phụ trách môn học đó. Do đó có thể nói cần thiết phải thiết lập một hạng mục giảng dạy thống nhất với trọng tâm là các môn học chuyên ngành hoặc các chương trình giáo dục có liên quan nhằm bồi dưỡng nguồn nhân lực có chuyên môn ở nước ngoài.
Luận án này định nghĩa “Hàn Quốc học chính là khu vực học”, và “văn hóa Hàn Quốc cũng thuộc về khu vực học”, tuy nhiên do điều kiện thực tiễn ở Việt Nam, khác với tên gọi của chuyên ngành này, thì đây lại là chuyên ngành dành cho đối tượng là người học chuyên ngành tiếng Hàn, do đó phạm vi đối tượng giáo dục văn hóa Hàn Quốc ở đây phải được xác định là những đối tượng người học có trình độ cao cấp trong giáo dục tiếng Hàn.
Do đó nhằm tiêu chuẩn hóa giáo dục văn hóa Hàn Quốc trong đào tạo, chương 1 luận văn này dành để làm sáng tỏ tính cần thiết và mục đích của đề tài, tìm hiểu thêm về sự khác biệt giữa phương pháp tiếp cận và đối tượng của giáo dục văn hóa đang được hình thành ở trong nước và quốc tế , cuối cùng là giới thiệu phương pháp nghiên cứu của đề tài.
Ở chương 2, tập trung vào làm sáng tỏ mối quan hệ giữa văn hóa và ngôn ngữ thông qua đó nắm bắt bối cảnh lý luận có liên quan đến giáo dục tổng hợp văn hóa - ngôn ngữ, thiết lập phạm trù và mục tiêu của giáo dục văn hóa trong chuyên ngành Hàn Quốc học ở các cơ sở đào tạo chính quy ở nước ngoài nhằm loại bỏ hết tất cả những khó khăn có thể vấp phải trong quá trình thành lập ra chương trình đào tạo.
Chương 3 điều tra về tình trạng thực tiễn của giáo dục Hàn Quốc học tại Việt Nam, xem xét những yếu tố cần cải thiện nhằm phát triển một cách đúng đắn giáo dục tiếng Hàn tại chính môi trường này. Xác nhận tình trạng sử dụng giáo trình tại các trường Đại học ở Việt Nam nhằm làm rõ tình hình và mức độ sử dụng giáo trình tiếng Hàn, thông qua chương trình đào tạo để xác nhận các tiết học văn hóa trong giáo dục văn hóa chiếm tỷ lệ là bao nhiêu tại các trường đại học trên toàn lãnh thổ Việt Nam, xác nhận lại chương trình đào tạo về văn hóa một cách toàn diện trong chuyên ngành Hàn Quốc học và thời kỳ đang áp dụng môn văn hóa trong giảng dạy hiện nay, hay nói tóm lại chương này tập trung xem xét một cách toàn diện về tình hình giáo dục văn hóa trong chuyên ngành Hàn Quốc học ở Việt Nam.
Chương 4, tiến hành điều tra với trọng tâm là nhu cầu của người giảng viên và người học chuyên ngành tiếng Hàn về mức độ thỏa mãn với môn học văn hóa Hàn Quốc, những khó khăn gặp phải khi theo học môn học này và môn văn hóa Hàn Quốc mà sinh viên muốn học là gì, đồng thời cũng đã tiến hành so sánh các ý kiến liên quan đến môn học văn hóa Hàn Quốc đang được giảng dạy tại các trường đại học ở Việt Nam. Hơn nữa, nhằm tạo ra được những tiết học văn hóa mang tính hệ thống rõ ràng, luận văn này áp dụng chủ yếu các hạng mục văn hóa được trình bày trong cuốn “Các mẫu câu chuẩn dành cho giáo dục tiếng Hàn thông dụng quốc tế”, thông qua việc điều tra ý kiến của giảng viên và người học theo từng danh mục phân loại chính, phụ… mà nhờ vào đó tác giả đã tạo nên hệ thống các hạng mục văn hóa theo nhu cầu giảng dạy và học tập.
Trong chương 5 tác giả giả định trường hợp môn “văn hóa Hàn Quốc” được áp dụng trong đào tạo Hàn Quốc học một cách rộng rãi, do đó để có thể tránh những lo ngại về trình độ tiếng Hàn không đủ đáp ứng của người học khi theo học môn này, ở đây trước hết đánh giá về thực trạng giảng dạy của môn văn hóa Hàn Quốc trong các trường Đại học ở Việt Nam, sau đó tìm hiểu xem những vấn đề đang gặp phải ở đây là gì và thông qua đó tác giả đã thiết lập nên một chương trình giảng dạy thống nhất giữa văn hóa và ngôn ngữ phù hợp với điều kiện thực tiễn ở Việt Nam, nhằm có thể tạo ra được môn văn hóa phù hợp với cả giáo dục tiếng Hàn và giáo dục Hàn Quốc học.
Vì vậy luận án này tập trung vào các vấn đề đã nêu trên, thông qua bảng điều tra về phạm trù và nội dung của việc đào tạo môn “văn hóa Hàn Quốc” nhằm tạo nên một chương trình đào tạo 16 tuần được thiết kế theo thứ tự quan trọng từ trên xuống dưới của các hạng mục văn hóa được lựa chọn trước đó, nhấn mạnh việc giáo dục văn hóa với trọng tâm là ngôn ngữ nghĩa là giáo dục văn hóa dựa trên sự nhấn mạnh về việc sử dụng đồng thời giáo dục ngôn ngữ, và nội dung dạy phải nhấn mạnh về văn hóa đó chính là việc thông qua các hình thức như giảng dạy, trải nghiệm, phỏng vấn, quan sát, tham gia quan sát v.v… để tạo nên các hạng mục văn hóa cần giảng dạy theo mô hình giáo dục tổng hợp của ngôn ngữ, lấy trọng tâm là văn hóa.
Nếu như xét về khía cạnh mối quan hệ hữu nghị giữa Việt Nam và Hàn Quốc trong tương lai, đặc biệt với mối quan hệ giữa những người nhập cư kết hôn và thế hệ thứ ba của họ, thông qua việc hợp tác tổng thể kinh tế giữa hai nước thì có thể nói rằng Việt Nam là nơi cần thiết phải có sự phát triển của đào tạo Hàn Quốc học và hoàn toàn có thể hy vọng cho sự phát triển này ở nơi đây. Đặc biệt việc hiểu biết một cách tổng thể về văn hóa Hàn Quốc sẽ giúp cho người học tiếng Hàn có điều kiện tiếp cận công việc và tạo nên sự tự tin cho những ai có ý định trở thành học giả sau này.
Đào tạo Hàn Quốc học là một quá trình đào tạo vô cùng quan trọng trong việc đào sâu giáo dục ngôn ngữ tiếng Hàn, thông qua nghiên cứu về Hàn Quốc học không những sẽ giúp cho người học hiểu hơn về bản sắc con người cũng như đất nước Hàn Quốc, mà đây còn là lĩnh vực nghiên cứu giúp cảnh tỉnh sự thờ ơ quan tâm đối với chuyên ngành này bấy lâu. Đương nhiên giáo dục Hàn Quốc học ở nước ngoài với bối cảnh dựa trên chuyên ngành tiếng Hàn có rất nhiều điểm khác với đào tạo Hàn Quốc học ở bối cảnh trong nước, vì vậy có thể nói cần thiết phải có một thể chế giáo dục tập trung hơn nữa.
Tóm lại luận án này với đối tượng là môn học văn hóa Hàn Quốc, các chương trình đào tạo được thiết kế ra nhằm giới thiệu về bản sắc tổng thể của đất nước Hàn Quốc phù hợp với nhu cầu của người học, với mục đích tạo nên được các tiết học văn hóa Hàn Quốc với trọng tâm là người học, tạo tính thống nhất tại các trường đại học ở Việt Nam. Qua đó tác giả hy vọng sẽ góp một phần nào đó vào việc tiêu chuẩn hóa giáo dục văn hóa Hàn Quốc tại chính các trường Đại học ở Việt Nam theo đúng các hạng mục đào tạo đã đề ra!

목차 (Table of Contents)

• 제1장 서론 1
• 1.1 연구 목적 1
• 1.2 연구대상과 방법 3
• 1.3 선행 연구 검토 7
• 제2장 이론적 배경 15
• 2.1 언어와 문화 15
• 2.1.1 문화의 개념 15
• 2.1.2 언어와 문화의 관계 17
• 2.1.3 문화 교육의 목표와 범주 20
• 2.2 언어문화 통합 교육 22
• 2.2.1 통합 교육 의미와 목표 23
• 2.2.2 통합 교육 유형과 방법 25
• 2.3 언어문화 통합 교육 모델 32
• 2.3.1 문화 간 의사소통 훈련 34
• 2.3.2 의사소통의 민족지학 36
• 제3장 베트남 내 한국어 교육의 현황 41
• 3.1 베트남 대학의 한국어 교육 역사 및 전공 현황 41
• 3.1.1 한국어 교육의 역사 41
• 3.1.2 한국어 교육 전공 현황 42
• 3.2 베트남 대학의 한국어 교재와 학습자 현황 44
• 3.2.1 교재 사용 현황 44
• 3.2.2 학습자 및 교강사 현황 47
• 3.3 베트남 대학의 한국어 전공 교육과정과 문화 교육 52
• 3.3.1 교육과정 52
• 3.3.2 문화 교육의 실태 56
• 3.4 소결론 60
• 제4장 베트남 대학의 한국 문화 교육에 대한 요구조사 63
• 4.1 베트남 대학 한국어 전공자들의 문화 교육에 대한 요구 조사 63
• 4.1.1 조사 대상 및 방법 63
• 4.1.2 조사 내용 65
• 4.1.3 요구 조사 분석 66
• 4.2 베트남 교사의 문화 교육에 대한 요구 조사 90
• 4.2.1 조사 대상 및 방법 90
• 4.2.2 조사 내용 92
• 4.2.3 요구 조사 분석 93
• 4.3 베트남 대학 한국어 전공자와 교사의 요구 조사 비교 109
• 4.3.1 문화 교육에 대한 학습자와 교사 의견 비교 109
• 4.3.2 문화항목에 대한 학습자와 교사 의견 비교 120
• 4.4 소결론 126
• 제5장 언어문화 통합의 한국 문화 교수요목 설계 130
• 5.1 교수요목의 개발 대상 133
• 5.2 교수요목의 개발 절차 134
• 5.3 교수요목의 개발 방안 136
• 5.3.1 요구 분석 137
• 5.3.2 목표 설정 139
• 5.3.3 내용 범주 설정 141
• 5.4 한국 문화 교육 교수요목 설계 146
• 5.4.1 교수요목 설계 및 내용 150
• 5.4.2 수업적용 및 지도안 개발 171
• 5.4.3 평가 및 재구성 180
• 제6장 결론 197